1736 yılında Nadir Şah, Safevî Hanedanına darbe yaparak Afşar Devletini kurmuş, bölgede istikrarını artırmak istiyordu. (1) Nadir Şah, ülkenin ekonomik güçlenmesi için Hazar kıyılarını, Şirvan’ı, Derbent ve Hunzakh bölgelerini işgal ederek bunu sağlamak istiyordu. (2) Bölgede Hunzakh ve çevresinde yaşayan Avar halkları bu durumdan çok rahatsızdı ve Nadir Şah’ın ordusu Derbent’ten vadilere girdiğinde "Dağın sessizliği bozuldu", demişti Avar aşiret beyleri. Avar beyleri ilk önce diplomatik temas kurup çözmek isterken, İran kuvvetlerinin zorlayıcı tavrı direnişi kaçınılmaz hâle getirmişti. (3) Avarlar, dağlık arazilere alışkın bir milletti; sarp geçitler ve vadiler onların yurduydu, orası resmen çok iyi bir savunma hattıydı. İran ordusu geniş süvari birlikleri ve ağır topçularla hareket ediyordu; bu ise Kafkasya’nın coğrafyasına tersti. Avarlar diyordu ki, "Bir at bir vadiden geçebilirken, on İranlı o vadiye sığmazdı." Bu şiirsel anlatıdan anlıyoruz ki Avarlar bölgede rahat bir savunma yaparken, İranlılar bölgede lojistik, sığınma ve taktik sorunları yaşıyordu. (4) Nadir Şah’ın savaşı 1742 kışına getirmesi de askerler için cabasıydı. (5) Bölgede kesinlikle İranlılar için dezavantaj çoktu, ama Avarlar buna alışkındı; soğukta yaşamaya ve bu koşullarda savaşmaya alışmış bir milletti. Avarlar cephe çatışmasına girmektense gece baskınları, ani saldırılar ve tepelerden edilen ateşler gibi hareketli bir savunma yapıyorlardı. (6) İran kaynaklarında "Avar akınları" olarak geçen bu savunma savaş taktikleri, İranlılara büyük ders olmuştu. (7) Nadir Şah, bölgedeki aşiretlerin birlikte karşı koyamayacaklarını düşünerek savaşı bitirebileceğini düşündü; ancak Avarlar, Lezgiler, Laklar ve Dazgiler birlikte anlaşarak hareket ediyorlardı. (8) Bu birliktelik İran’ın lojistik hatlarını yağmalıyor, gece baskınları yaparak vur-kaç taktiği uyguluyordu. (9) İletişim hatları kesilmiş, Nadir’in kulları şahtan haber alamıyor, şah da haberlere ulaşamaz hâle gelmişti. Nadir Şah’ın 80 bin kişilik ordusunun İran kaynaklarında 30–40 bini soğuk ve açlıktan telef olmuşken, geri kalanı ise Avarlar tarafından yok edilmişti. (10) Nadir Şah ise canını zor kurtararak bölgeden kaçmış ve savaşı kaybettiğini kabullenmişti; bölge aşiretlerini yenemeyeceğini anlamış oldu. (11)Avarların bir atasözü vardır: "Nadir geldi, dağ sustu, dağ uyandı, Nadir kaçtı." Bu atasözü büyüklerden küçüklere aktarılmıştır. İran Afşarları hiçbir şekilde emellerine ulaşamayarak Kafkas dağlarının gazabına uğradı. Yıllar sonra aynı kaderi Ruslar da tadacaktı. Müslüman, Müslümana kıymaya kalkmasa, Kafkasya İslâm yurdu olmaya devam ederdi. Avarlar her zaman dağların sahibiydi ve hâlen sahipleri olarak duruyorlar.   1. 1736 darbesi ve Afşar Devleti’nin kuruluşu - Lockhart, L. (1938). Nadir Shah: A Critical Study Based Mainly Upon Contemporary Sources. London: Luzac & Co., s. 86–92. - Astarabadi, Mirza Mahdi Khan. (1998). Tarikh-e Jahangosha-ye Naderi. Tahran: Donyaye Ketab., s. 145–152.   2. Hazar kıyıları, Şirvan, Derbent ve Hunzakh işgalleri - Lockhart, L. (1938)., s. 112–118. - Astarabadi, M. M. K. (1998)., s. 178–184.   3. Diplomatik temas ve İran’ın zorlayıcı tavrı - Gadzhiev, V. G. (1965). Rol’ narodov Dagestana v bor’be protiv Nadir Shaha. Makhachkala: Dagestanskoe Knizhnoe Izdatel’stvo., s. 34–38.   4. İran ordusunun lojistik ve taktik sorunları - Lockhart, L. (1938)., s. 124–127. - Astarabadi, M. M. K. (1998)., s. 195–198.   5. 1742 kışı ve savaşın uzaması - Lockhart, L. (1938)., s. 130–132. - Gadzhiev, V. G. (1965)., s. 56–58.   6. Avarların gece baskınları ve hareketli savunma taktikleri - Gadzhiev, V. G. (1965)., s. 62–68. - Akhmadov, Sh. B. (2002). Dagestan v sostave Irana v XVIII veke. Makhachkala., s. 89–92.   7. İran kaynaklarında “Avar akınları” ifadesi - Astarabadi, M. M. K. (1998)., s. 201–203 (orijinal Farsça metinde “hamalat-e Avarha” geçer).   8. Avar-Lezgi-Lak-Dargin ittifakı - Gadzhiev, V. G. (1965)., s. 70–74. - Magomedov, R. M. (1979). Dagestan v XVIII veke. Makhachkala., s. 112–115.   9. Lojistik hatların yağmalanması ve vur-kaç taktiği - Lockhart, L. (1938)., s. 135–137. - Akhmadov, Sh. B. (2002)., s. 94–96.   10. 80 bin kişilik ordu, 30–40 bin kayıp (soğuk ve açlık) - Astarabadi, M. M. K. (1998)., s. 208–210 (İran kaynaklarında kayıp rakamları abartılıdır; Lockhart 25–35 bin arası tahmin eder). - Lockhart, L. (1938)., s. 140–142.   11. Nadir Şah’ın kaçışı ve yenilgiyi kabullenmesi - Lockhart, L. (1938)., s. 145–148. - Gadzhiev, V. G. (1965)., s. 80–82.